ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ

Τὴν Παρασκευὴν τῆς ληξάσης ἑβδομάδος, ἀνεκαλύφθη, ἔν τινι ἀγρῷ, παρὰ τὰ Καλύβια τῆς Χασιᾶς, τοῦ νῦν δήμου Φυλῆς, ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ χωρίου τούτου καὶ τῆς Ἐλευσῖνος χώρῳ τῷ γνωστῷ Θριασίῳ πεδίῳ, καὶ βεβαιότατον ἐν τῷ ἀρχαίῳ δήμῳ τῶν Θριασίων, ἀνάγλυφον καλῆς ἐργασίας, ἀνῆκον εἰς τάφον. Τὸ ἀνάγλυφον, ὅπερ τὴν χθὲς Κυριακήν, μεταβὰς εἰς Καλύβια, εἶδον, παριστᾷ, ὡς συνήθως ἐν τοῖς ἐπιτυμβίοις παραστάσεσιν, ἀριστερᾷ μὲν τῷ ὁρῶντι, γέροντα καθήμενον ἐπὶ ἕδρας, ἄντικρυ τούτου νεανίαν, παρὰ τὸν γέροντα δὲ καὶ σχεδὸν μέσον τούτου καὶ τοῦ νεανίου, γυναῖκα. Τοῦ νεανίου ἡ κεφαλὴ ἐλλείπει, ἀλλὰ τὸ σῶμα διετηρήθη ἀκέραιον, ἐκτὸς τῶν δύο δακτύλων τῆς ἀριστερᾶς χειρός, καθηκούσης ἐπὶ τὸν ἀριστερὸν μηρὸν τοῦ ἀντίχειρος καὶ τοῦ δείκτου, οἵτινές εἰσι τεθραυσμένοι. Ἀνατομικῶς τὸ σῶμα τοῦ νεανίου, γυμνοῦ, εἶνε τελειότατον, ἡ δὲ στάσις αὐτοῦ καλλιτεχνικωτάτη. Τοῦ καθημένου γέροντος ὁ μὲν κορμὸς εἶνε γυμνὸς τὸ δ’ ἐπίλοιπον τοῦ σώματος καλύπτεται ὑπὸ χλαμύδος· οἱ πόδες αὐτοῦ φέρουσιν ὑποδήματα, ἀναπαύονται δὲ ἐπὶ θρανιδίου. Ἡ κεφαλὴ τοῦ γέροντος, καίτοι, ὡς σύνηθες, ἔχουσα τὴν ῥῖνα τετμημένην, εἶνε ἀρίστης ἐργασίας, ἐν γένει δὲ μαρτυρεῖ τὸν ἐξεργασάμενον ταύτην μύστην τῶν τῆς γλυπτικῆς οὐ κοινόν· ἀναπολεῖ ἐν μέρει ἡ κεφαλὴ αὕτη τὴν τοῦ Ὀλυμπίου Διός. Τῆς γυναικὸς φαίνεται τοῦ ποδήρους χιτῶνος αὐτῆς τὸ κάτω μέρος καὶ ὁ καρπὸς μετὰ τῶν δακτύλων τῆς ἀριστερᾶς χειρός· ἡ δεξιὰ χείρ, ἐφ’ ἧς ἐστηρίζετο ἡ κεφαλή, ἐν στάσει πενθούσης, ἐλλείπει, ὡς καὶ ὅλον τὸ ἄνω μέρος τοῦ κορμοῦ αὐτῆς. Ὁ θρόνος, ἐφ’ οὗ κάθηται ὁ γέρων, διετηρήθη ἀρκούντως, εἶνε δὲ ἀνάλογος καὶ κομψότατος. Καὶ τοῦ γέροντος καὶ τοῦ νεανίου τὰ σώματα ἐξέχουσιν ὅλως ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας. Ἔχει δὲ ὕψος τοῦ νεανίου τὸ σῶμα, μέχρι τοῦ ὤμου, μέτρον 1,70· ὁ ὅλως μαρμάρινος πίναξ θὰ εἶχεν ὕψος ὑπὲρ τὰ δύο μέτρα, ἐπὶ πλάτους 1,43. Ἀλλ’ ἐλλείπει ὁλόκληρον τὸ ἄνω μέρος αὐτοῦ. Τὸ μάρμαρον διετηρήθη καλῶς, εἰ καὶ τὰ ἅλατα, τὰ κατὰ τὸ μέρος τοῦτο πλεονάζοντα ἐν τῇ γῇ, ἤρξαντο φθείροντα αὐτὸ ἐν μέρει καὶ συνετέλεσαν εἰς τὴν ἐπίχρισιν αὐτοῦ διὰ στρώματος τιτανώδους, ἀρκετὰ στερεοῦ.
Τοῦ ἐπιταφίου μνημείου τούτου εὑρέθη καὶ τὸ ἄνω μέρος, ἢ τὸ ἀέτωμα, ἐκ χωριστοῦ μαρμάρου κατεσκευασμένον, ἐπ’ αὐτοῦ δὲ κεχαραγμέναι τρεῖς ἐπιγραφαί, αἱ ἑπόμεναι.
α) ΕΠΙΧΑΡΗΣ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΟΙΝΑΙΟΣ [ἀριστερᾷ τῷ ὁρῶντι, ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν τοῦ γέροντος.]
β) ΔΗΜΟΣΤΡΑΤΗ ΘΕΟΤΙΜΟΥ ΠΕΡΓΑΣΕΙΩΣ ΘΥΓΑΤΗΡ ΜΗΤΗΡ ΔΕ ΠΛΑΤΩΝΟΣ [ἐν τῷ μέσῳ καὶ ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν τῆς γυναικός.]
γ) ΠΛΑΤΩΝ ΕΠΙΧΑΡΟΥ ΟΙΝΑΙΟΣ [ ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν τοῦ νεανίου].
Τὰ γράμματά εἰσι τῶν καλῶν χρόνων τῆς τέχνης, βεβαίως δὲ τῶν μέσων τοῦ δ’ καὶ γ’ αἰῶνος Π.Χ. χρόνων. Αἱ ἐπιγραφαὶ αἱ τρεῖς αὗται διδάσκουσιν ἡμᾶς, ὅτι τὸ ἀνάγλυφον ἀνῆκεν εἰς μνημεῖον τῆς οἰκογενείας τοῦ Ἐπιχάρου, ἐκ τοῦ δήμου Οἰνόης. Δύο δὲ εἶνε οἱ Ἀττικοὶ δῆμοι, οἱ τὸ ὄνομα τοῦτο φέροντες ὁ πρὸς Ἐλευθεραῖς (sic), νῦν Γυφτόκαστρον, πρὸς τὰ τῆς Βοιωτίας ὅρια γειτνιάζων, καὶ ὁ πρὸς Μαραθῶνι (sic). Ὁ μὲν ἀνῆκεν εἰς τὴν Ἱπποθωντίδα φυλήν, ὁ δὲ εἰς τὴν Αἰαντίδα. Πιθανώτατον ὁ Ἐπιχάρης τοῦ θριασίου ἀναγλύφου ἀνήκων εἰς τὴν συνορεύουσαν τῷ δήμῳ Θριασίων παρ’ Ἐλευθεραῖς Οἰνόην, ἧς τὸ δημοτικὸν Οἰναῖος. (Ἔν τινι δ’ ἐν Ἐλευσῖνι ἀνευρεθείσῃ ἐπιγραφῇ ἀπαντᾷ καὶ Οἰναιήσιος.) Ἡ σύζυγος αὐτοῦ Δημοστράτη καὶ μήτηρ τοῦ νεανίου Πλάτωνος, φέροντος τὸ ὄνομα τοῦ πάππου αὐτοῦ, θυγάτηρ δὲ τοῦ Θεοτίμου, ἦν ἐκ τοῦ δήμου Περγάσης, τῆς Ἐρεχθηίδος φυλῆς, οὗ τὸ δημοτικὸν
Περγασεύς· ἄγνωστον δέ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐ μέγα τὸ διαφέρον ἔχον, εἰ ἀνῆκεν εἰς τοὺς Καθύπερθεν ἢ Ὑπένερθεν Περγασεῖς, ἐν ἄλλοις εἰς τὸν ἄνω, τὸν ὀρεινότερον, ἢ τὸν κάτω, τὸν πεδεινότερον, δῆμον· δύο δὲ δῆμοι τοιοῦτοι Περγασίων μνημονεύονται. [Ἴδε Λὴκ περὶ Δήμων Ἀττικῶν.]
Ὁ χῶρος ἐν ᾧ ἀνευρέθη τὸ μαρμάρινον ἀνάγλυφον, περὶ οὗ γράφομεν, ἐκ τῶν περιοδικῶς ἐν αὐτῷ ἀνευρεθέντων μαρμαρίνων καλλιτεχνημάτων καὶ ἐκ τῆς ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ πληθύος συντριμμάτων καὶ ἄλλων σημείων, δεικνύει, ὅτι ἐκοσμεῖτο ἐν τῇ ἀρχαιότητι ὑπὸ σπουδαίων οἰκοδομημάτων. Ὁ δῆμος τῶν Θριασέων εἶνε κατὰ τὸν Leak ἐκ τῶν πλουσιωτάτων καὶ εὐρυτάτων, οὐ μικρὸς δ’ ἦτον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν αὐτῷ ἱερῶν. Ἐὰν μὴ πλανῶμαι, ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ ἔκειτο καὶ ἱερὸν τοῦ Ἡρακλέους. Τὰ ἀπὸ τοῦ νῦν καλουμένου Ἀσπροπύργου μέχρι τοῦ μέρους, ἐν ᾧ ἀνευρέθη τὸ περὶ οὗ γράφομεν ἀνάγλυφον, μαρμάρινα λείψανα, καὶ αἱ κατ’ ἐποχὰς ἐκεῖθεν ἀποκομισθεῖσαι εἰς Καλύβια πρὸς οἰκοδομὴν ἐκκλησιῶν καὶ ἄλλων μαρμάριναι στῆλαι, κιονόκρανα, στηλοβάται καὶ παντοῖα γλυπτικὰ τεμάχια, ἀρκούντως πιθανολογοῦσι τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν.
Νομίζομεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μὴ ἀμελήσῃ τὴν ἔρευναν τοῦ Θριασίου πεδίου, συνεννοουμένη δὲ μετὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας νὰ σπεύσῃ, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, εἰς τὴν ἀνασκαφὴν τοῦ μέρους ἐν ᾧ ἀνευρέθη τὴν προχθὲς τὸ ἀνάγλυφον τοῦ Ἐπιχάρου, βεβαία οὖσα, ὅτι πλουσία καὶ ἄφθονος ἔσεται αὐτῇ ἡ ἐκεῖθεν συγκομιδή.
Ἐν Ἀθήναις, τὴν 20 Δεκεμβρίου 1876.
Τ.Φ.
Εφημερίς,  21.12.1876

Σχόλια